Tuy nhiên, để khu vực kinh tế tập thể phát triển thực chất, các hợp tác xã vẫn cần tháo gỡ những khó khăn về vốn, nhân lực, vùng nguyên liệu, năng lực quản trị và thị trường tiêu thụ.

Hợp tác xã nông nghiệp dịch vụ tổng hợp Thọ Thành, xã Đông Thành, áp dụng mức góp vốn tối thiểu 200.000 đồng/người; thành viên được hưởng lợi tức 10% vốn góp vào cuối năm, đồng thời giảm chi phí khi sử dụng dịch vụ cấy máy, mua phân bón, thức ăn chăn nuôi.
Từ lợi ích thành viên đến sức mạnh liên kết
Tại Hợp tác xã Nông nghiệp dịch vụ tổng hợp Thọ Thành, xã Đông Thành, chuyển đổi sang mô hình hợp tác xã kiểu mới đã tạo chuyển biến rõ nét trong tổ chức sản xuất, kinh doanh và thu hút thành viên. Sau gần 10 năm hoạt động, từ 358 thành viên ban đầu, đơn vị hiện phát triển lên hơn 3.000 thành viên, trở thành một trong những Hợp tác xã có quy mô lớn của tỉnh Nghệ An.
Ông Hồ Sỹ Quảng, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp dịch vụ tổng hợp Thọ Thành cho biết, bước ngoặt của đơn vị là quá trình chuyển đổi theo Luật Hợp tác xã năm 2012, đặc biệt từ sau năm 2015. Nếu trước đây hoạt động chủ yếu tập trung vào các dịch vụ nông nghiệp thiết yếu, thiếu vốn và ít đầu tư máy móc thì nay Hợp tác xã đã chủ động mở rộng ngành nghề, đáp ứng nhu cầu thành viên và thị trường.
Để thu hút người dân tham gia, đơn vị áp dụng mức góp vốn tối thiểu 200.000 đồng/người; thành viên được hưởng lợi tức 10% vốn góp vào cuối năm, đồng thời giảm chi phí khi sử dụng dịch vụ cấy máy, mua phân bón, thức ăn chăn nuôi. Theo ông Quảng, muốn thành viên gắn bó lâu dài, hợp tác xã phải mang lại lợi ích thiết thực, công khai tài chính và bảo đảm công bằng trong phân chia lợi ích. Từ phương thức hoạt động này, Hợp tác xã từng bước mở rộng sản xuất, kinh doanh với vốn điều lệ gần 6,5 tỷ đồng. Hiện đơn vị liên kết gần 30 trang trại chăn nuôi lợn, cung ứng khoảng 3.000 con mỗi năm, doanh thu đạt 12 - 15 tỷ đồng. Trong trồng trọt, hợp tác xã kết nối, bao tiêu hơn 2.000 tấn thóc mỗi năm thông qua hợp đồng với các doanh nghiệp như TH True Milk, Duy Loan, Khang Long, Thái Bình Seed...
Đáng chú ý, nguồn vốn tín dụng nội bộ hơn 20 tỷ đồng đang hỗ trợ khoảng 400 thành viên vay vốn với lãi suất 1%/tháng để mua vật tư, con giống, mở rộng sản xuất. Qua đó, các hộ có thêm điều kiện chủ động nguồn lực đầu tư, hạn chế khó khăn về vốn vào đầu vụ. Tuy nhiên, quy mô thành viên và ngành nghề mở rộng cũng đòi hỏi hợp tác xã nâng cao năng lực quản trị, điều hành và tổ chức dịch vụ. Việc điều phối nhu cầu sản xuất, kiểm soát chất lượng, sản lượng và thời gian cung ứng cần được thực hiện chặt chẽ để duy trì hiệu quả liên kết, bao tiêu sản phẩm. Đây là yếu tố quan trọng giúp Hợp tác xã phát triển ổn định, bảo đảm lợi ích lâu dài cho thành viên.
Không chỉ ở lĩnh vực nông nghiệp truyền thống, kinh tế tập thể tại Nghệ An còn mở ra hướng phát triển mới thông qua khai thác lợi thế bản địa, tổ chức sản xuất nguyên liệu và chế biến các sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

Hiện Hợp tác xã thảo dược Hằng Moon, xã Bạch Ngọc, có 18 thành viên được phân công tham gia từng công đoạn trong chuỗi sản xuất nguyên liệu, từ trồng trọt, chăm sóc đến thu hoạch, sơ chế.
Năm 2021, khởi nghiệp từ cây dược liệu tự nhiên, chị Nguyễn Thị Hằng, Chủ nhiệm Hợp tác xã thảo dược Hằng Moon, xã Bạch Ngọc xây dựng vùng nguyên liệu, tổ chức trồng trọt, chăm sóc, thu hoạch và sơ chế theo yêu cầu sản xuất. Hiện hợp tác xã có 18 thành viên được phân công tham gia từng công đoạn trong chuỗi sản xuất nguyên liệu, từ trồng trọt, chăm sóc đến thu hoạch, sơ chế. Ngoài ra, chị Hằng còn mở công ty để chế biến sâu thành mỹ phẩm, quản trị chất lượng, hoàn thiện thủ tục pháp lý và phát triển thị trường.
Theo chị Hằng, việc lựa chọn mô hình hợp tác xã xuất phát từ nhu cầu liên kết, tổ chức sản xuất lâu dài, thay vì mỗi hộ tự làm theo khả năng riêng lẻ. Khi có sự phối hợp giữa các thành viên, Hợp tác xã chủ động hơn trong kiểm soát chất lượng, nguồn cung nguyên liệu và kế hoạch sản xuất. Quy mô hoạt động của đơn vị hiện tăng khoảng 10 lần so với thời điểm mới thành lập.
Mô hình còn tạo việc làm và thu nhập cho lao động địa phương. Tùy theo công việc và thời gian lao động, thu nhập bình quân dao động từ 2 - 8 triệu đồng/người/tháng. Ngoài tiền công, người lao động còn được hưởng chế độ nghỉ lễ, Tết và có thưởng đối với những người làm việc tích cực. Thông qua Liên minh Hợp tác xã tỉnh Nghệ An, sản phẩm của Hợp tác xã Thảo dược Hằng Moon được tham gia các chương trình giới thiệu, quảng bá trong và ngoài tỉnh, kết nối với khách hàng, nhà phân phối và đối tác tiềm năng.
Dù vậy, quá trình phát triển mô hình cũng đặt ra không ít thách thức. Với các sản phẩm thảo dược, chất lượng nguyên liệu phụ thuộc vào điều kiện trồng trọt, quy trình chăm sóc và thời điểm thu hoạch. Việc xây dựng vùng nguyên liệu đủ lớn, đồng đều về chất lượng cần thời gian, kinh phí và sự tuân thủ quy trình của từng thành viên. Trong khi đó, chế biến sâu đòi hỏi đầu tư thiết bị, khoa học công nghệ, kiểm nghiệm chất lượng, hoàn thiện hồ sơ pháp lý và xây dựng thương hiệu, kết nối thị trường. Đây đều là những yêu cầu vượt quá khả năng của nhiều Hợp tác xã có quy mô nhỏ, nguồn lực tài chính hạn chế.
Tháo gỡ khó khăn, nâng cao hiệu quả hoạt động
Luật Hợp tác xã năm 2012 đã tạo bước chuyển quan trọng, đưa các Hợp tác xã từ mô hình bao cấp sang tự chủ, tự chịu trách nhiệm và hoạt động theo nhu cầu thành viên. Tiếp đó, Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 16/6/2022 của Ban Chấp hành Trung ương đặt ra yêu cầu phát triển kinh tế tập thể cả về quy mô và chất lượng, lấy hiệu quả hoạt động, lợi ích thành viên làm thước đo. Đến nay, Nghệ An có 948 hợp tác xã; trong đó, 887 đơn vị đang hoạt động; 590 đơn vị hoạt động hiệu quả, chiếm 66,5%. Doanh thu bình quân đạt 2,285 tỷ đồng, lợi nhuận 225 triệu đồng/hợp tác xã/năm. Khu vực này thu hút 286.820 thành viên và 61.455 lao động thường xuyên, với thu nhập bình quân khoảng 68 triệu đồng/người/năm.

Không chỉ ở lĩnh vực nông nghiệp truyền thống, kinh tế tập thể tại Nghệ An còn mở ra hướng phát triển mới thông qua khai thác lợi thế bản địa, tổ chức sản xuất nguyên liệu và chế biến các sản phẩm có giá trị gia tăng cao.
Nhiều hợp tác xã đã chủ động đầu tư máy móc, ứng dụng khoa học công nghệ, mở rộng sản xuất, chế biến và tìm kiếm thị trường. Tại vùng dân tộc thiểu số, miền núi, các đơn vị góp phần kết nối sản xuất, tiêu thụ nông sản, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân. Tuy nhiên, phần lớn hợp tác xã vẫn có quy mô nhỏ, vốn tích lũy hạn chế, khó tiếp cận tín dụng để đầu tư cơ sở vật chất, máy móc và công nghệ. Năng lực quản trị, xây dựng phương án kinh doanh, tiếp thị và chuyển đổi số còn yếu. Liên kết với doanh nghiệp chưa chặt chẽ, vùng nguyên liệu và sản lượng cung ứng thiếu ổn định, hợp đồng tiêu thụ dài hạn còn hạn chế. Những vướng mắc về đất đai, hạ tầng và thủ tục tiếp cận chính sách cũng ảnh hưởng đến khả năng phát triển.
Trước thực tế này, Liên minh Hợp tác xã tỉnh chuyển trọng tâm hỗ trợ sang củng cố năng lực quản trị, nâng cao hiệu quả và xây dựng mô hình sản xuất theo chuỗi giá trị. Các hoạt động tập trung vào liên kết sản xuất lúa theo hướng “1 tăng, 3 giảm”, chế biến sâu sản phẩm vừng, phát triển cửa hàng giới thiệu sản phẩm và kết nối các hợp tác xã cùng ngành nghề.
Riêng năm 2026, 10 hoạt động xúc tiến thương mại, kết nối cung cầu đã hỗ trợ gần 250 lượt hợp tác xã quảng bá sản phẩm, tìm kiếm đối tác, mở rộng thị trường. Thời gian tới, tỉnh tiếp tục tư vấn xây dựng phương án sản xuất, phát triển thương hiệu và ứng dụng công nghệ, giúp các đơn vị nâng cao năng lực cạnh tranh, hoạt động hiệu quả, bền vững.
Về lâu dài, Nghệ An triển khai đồng bộ các giải pháp theo tinh thần Nghị quyết số 20-NQ/TW, chú trọng nâng cao nhận thức về vai trò kinh tế tập thể, khuyến khích người dân tham gia hợp tác xã trên tinh thần tự nguyện, bình đẳng, cùng có lợi. Việc thành lập hợp tác xã phải xuất phát từ nhu cầu thực tế, bảo đảm phương án sản xuất, kinh doanh khả thi. Theo ông Trịnh Bá Quân, Phó Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Nghệ An, địa phương đang tạo điều kiện để các hợp tác xã tiếp cận nguồn vốn ưu đãi, hỗ trợ đầu tư máy móc, nhà xưởng, kho bảo quản và ứng dụng khoa học công nghệ. Việc đào tạo cán bộ cần tập trung vào kỹ năng quản trị, tài chính, xây dựng phương án kinh doanh và phát triển thị trường.
Đặc biệt, cần tăng cường liên kết giữa hợp tác xã với doanh nghiệp theo chuỗi giá trị, từ xây dựng vùng nguyên liệu, sản xuất, chế biến đến tiêu thụ; chú trọng truy xuất nguồn gốc, phát triển thương hiệu và mở rộng thị trường.
Theo: Bích Huệ/TTXVN




In bài viết