Kết nối vùng nguyên liệu, mở đường cho nông sản vào chuỗi phân phối

Minh bạch nguồn gốc, chuẩn hóa vùng nuôi trồng

Để nông sản Việt trụ vững tại thị trường nội địa và vươn xa quốc tế, việc chuẩn hóa vùng nuôi trồng cùng minh bạch thông tin truy xuất nguồn gốc được xác định là yêu cầu sống còn. Công tác quản lý nhà nước tại các địa phương đang có sự chuyển dịch mạnh mẽ từ thụ động kiểm tra sang chủ động phòng ngừa và giám sát bằng công nghệ số.

Tại Lâm Đồng, tỉnh đã cấp 1.242 mã số vùng trồng, hơn 300 cơ sở đóng gói, công nhận 107.306 ha nông nghiệp công nghệ cao và hơn 153.000 ha sản xuất an toàn bền vững. Tỉnh duy trì lấy 1.200 - 1.300 mẫu kiểm nghiệm chất lượng mỗi năm, đạt tỷ lệ an toàn trên 98%.

Theo bà Nguyễn Thùy Quý Tú, Chi cục trưởng Chi cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường tỉnh Lâm Đồng, địa phương đang đẩy mạnh số hóa nhật ký canh tác và ứng dụng mã QR minh bạch thông tin. Khi nông sản Lâm Đồng thâm nhập hệ thống bán lẻ Cần Thơ, mã QR phải cung cấp đầy đủ thông tin về chủ thể sản xuất, vùng nguyên liệu, tiêu chuẩn chứng nhận, ngày thu hoạch và đơn vị chịu trách nhiệm.

Trong khi đó, ông Nguyễn Hoàng Linh, Phó Chi cục trưởng Chi cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường tỉnh An Giang cho biết, công tác giám sát an toàn thực phẩm được thực hiện gắt gao với 913 mẫu nông lâm thủy sản được phân tích (đạt tỷ lệ an toàn 91,57%), các mẫu vi phạm đều được truy xuất nguyên nhân để xử lý. Nhằm nâng cao hiệu quả giai đoạn 2026 - 2030, đại diện ngành nông nghiệp An Giang đề xuất xây dựng hệ thống kết nối, chia sẻ dữ liệu truy xuất nguồn gốc liên tỉnh để kiểm soát chéo, đồng thời phấn đấu mỗi năm xây dựng mới ít nhất 3 chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn liên kết chặt chẽ với Cần Thơ.

Minh chứng sinh động cho tư duy sản xuất bài bản là câu chuyện thành công của Hợp tác xã Sản xuất - Thương mại Nhất Tâm (Cần Thơ). Hoạt động trong lĩnh vực nuôi trồng và chế biến thủy sản từ năm 2016, hợp tác xã đã chủ động liên kết hình thành 6 vùng nuôi đạt chuẩn VietGAP với tổng diện tích trên 35 ha, đầu tư nhà máy chế biến và hệ thống kho lạnh rộng 4.400 m2.

Nhờ duy trì nghiêm ngặt các tiêu chuẩn chất lượng quốc tế như HACCP, ISO 22000, VietGAP, FDA (Hoa Kỳ) và Halal, giai đoạn 2020 - 2025, Hợp tác xã Nhất Tâm đã cung ứng ra thị trường hơn 14.000 tấn sản phẩm với hơn 70 mặt hàng chế biến giá trị gia tăng. Doanh nghiệp đạt doanh thu thuần 1.104 tỷ đồng, nộp ngân sách nhà nước 7,486 tỷ đồng và tạo việc làm ổn định cho hơn 140 lao động với thu nhập bình quân 8 triệu đồng/người/tháng. Sản phẩm thủy sản của Nhất Tâm đã xuất khẩu thành công sang các thị trường khó tính như Nhật Bản, Hàn Quốc, Canada, Australia.

Ông Nguyễn Minh Đạt, Phó Giám đốc Hợp tác xã Nhất Tâm đúc kết: "Xuất khẩu bền vững không bắt đầu từ nhà máy hay thị trường nước ngoài, mà bắt đầu từ một vùng nguyên liệu tốt, một người nuôi có trách nhiệm và một chuỗi liên kết có lợi ích hài hòa. Khi người nuôi có đầu ra ổn định, hợp tác xã có nguyên liệu chuẩn; khi nhà máy kiểm soát tốt chất lượng, khách hàng sẽ có niềm tin lâu dài".

Tại lễ ký kết hợp tác giai đoạn 2026 - 2030, ngành nông nghiệp các địa phương cùng cộng đồng doanh nghiệp thống nhất triển khai 4 trụ cột liên kết trọng tâm. Trước hết là thiết lập cơ chế cảnh báo sớm và kiểm soát an toàn thực phẩm liên tỉnh qua đầu mối thông tin thường trực nhằm kịp thời khoanh vùng, xử lý tận gốc vi phạm về chất lượng và mã số vùng trồng.

Bên cạnh đó, các địa phương chuyển mạnh từ quảng bá đơn thuần sang kết nối đơn hàng, hỗ trợ hợp tác xã ký hợp đồng cung ứng dài hạn với chợ đầu mối, bếp ăn tập thể và các chuỗi siêu thị lớn như MM Mega Market, Go!, Saigon Co.op.

Chương trình cũng thúc đẩy liên kết thương mại hai chiều, đưa Cần Thơ thành đầu mối phân phối nông sản Lâm Đồng, An Giang tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, đồng thời đưa sản phẩm OCOP và đặc sản Cần Thơ vào hệ thống tiêu thụ, du lịch của các tỉnh đối tác.

Cùng đó, việc duy trì kênh trao đổi thông tin định kỳ về mùa vụ, sản lượng và biến động giá sẽ giúp doanh nghiệp chủ động kế hoạch thu mua, hạn chế tối đa rủi ro "được mùa mất giá" và đứt gãy chuỗi cung ứng.

Sự phối hợp thực chất, đồng bộ và sáng tạo giữa TP. Cần Thơ cùng các tỉnh, thành phố hứa hẹn sẽ nâng tầm giá trị nông sản Việt, hướng tới một nền nông nghiệp hiện đại, an toàn và phát triển bền vững.

Lợi thế bù trừ giữa các vùng sinh thái

Nhìn lại toàn diện kết quả thực hiện Chương trình phối hợp số 05/CTPH-BNNPTNT-UBND giữa Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) với UBND TP. Cần Thơ giai đoạn 2022 - 2025, công tác bảo đảm an toàn thực phẩm và nâng cao chất lượng nông lâm thủy sản giao thương đã đạt nhiều kết quả nổi bật.

Với vai trò là trung tâm kinh tế, thương mại, dịch vụ, logistics và chế biến nông sản của vùng Đồng bằng sông Cửu Long, TP. Cần Thơ đã phát huy tốt vai trò hạt nhân trong việc kết nối sản xuất, tiêu thụ và lan tỏa các mô hình nông nghiệp an toàn. Đến nay, Cần Thơ đã hoàn tất ký kết hợp tác với 12 tỉnh, thành phố trọng điểm trên cả ba miền Bắc - Trung - Nam, tiêu biểu như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Lâm Đồng, An Giang.

Mạng lưới liên kết rộng lớn này đã đạt được nhiều kết quả thiết thực, hình thành từ 144 đến 149 chuỗi cung ứng thực phẩm nông lâm thủy sản an toàn, chất lượng. Tính chung trên phạm vi cả nước, Cần Thơ đã phát triển các vùng nguyên liệu tập trung, xây dựng và duy trì 252 chuỗi cung ứng thực phẩm giao thương, đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 12 - 15%/năm, vượt chỉ tiêu kế hoạch đề ra là 10%/năm. Đồng thời, 2.357 sản phẩm OCOP từ các địa phương đối tác đã được công nhận và kết nối giao thương hiệu quả thông qua đầu mối Cần Thơ, góp phần mở rộng thị trường tiêu thụ và đáp ứng yêu cầu an toàn thực phẩm ngày càng cao của người tiêu dùng.

Theo bà Nguyễn Thị Thùy Nhi, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Cần Thơ, cơ chế phối hợp đã giúp các địa phương chủ động chia sẻ, trao đổi thông tin, dữ liệu về thị trường, quy chuẩn chất lượng và nhu cầu tiêu thụ. Đây là cơ sở quan trọng giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm và tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp, hợp tác xã mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường.

Nhìn từ góc độ vùng sản xuất trọng điểm Đồng bằng sông Cửu Long, An Giang là đại diện tiêu biểu cho tiềm năng cung ứng lúa gạo, cá tra, trái cây và rau màu. Trong giai đoạn 2022 - 2025, tỉnh An Giang đã xây dựng 16 chuỗi cung ứng an toàn với 32 sản phẩm chủ lực. Tỉnh đã cấp 1.291 mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu trên diện tích 46.284 ha, đạt 573 ha chứng nhận VietGAP, 356 ha chứng nhận hữu cơ và công nhận 582 sản phẩm OCOP. Đến nay, An Giang đã đưa 62 sản phẩm OCOP như đường thốt nốt, xoài, nhãn, thủy sản khô, mắm thâm nhập ổn định vào hệ thống phân phối tại Cần Thơ.

Tuy nhiên, ông Nguyễn Hoàng Linh, Phó Chi cục trưởng Chi cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường tỉnh An Giang thẳng thắn chỉ ra những hạn chế cố hữu: quy mô sản xuất địa phương còn nhỏ lẻ; tỷ lệ cấp chứng nhận an toàn thực phẩm còn thấp; công nghệ bảo quản và vận chuyển chưa đồng bộ. Đáng chú ý, cơ cấu sản phẩm giữa An Giang và Cần Thơ có sự trùng lắp lớn, đều mạnh về trái cây, rau màu, thủy sản, dẫn đến cạnh tranh trực tiếp thay vì bổ trợ cho nhau. Ngoài ra, số lượng sự kiện kết nối cung cầu trực tiếp giữa hai địa phương còn khiêm tốn, thương lái hai bên chủ yếu kết nối tự phát mà chưa qua kênh chính thức.

Ở chiều ngược lại, tỉnh Lâm Đồng thuộc vùng Tây Nguyên có quy mô nông nghiệp lớn với hơn 1 triệu ha diện tích gieo trồng đa dạng sinh thái.

Bà Nguyễn Thùy Quý Tú, Chi cục trưởng Chi cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường tỉnh Lâm Đồng chia sẻ, sau khi hợp nhất đơn vị hành chính, Lâm Đồng sở hữu sản lượng nông sản khổng lồ: cà phê đạt trên 1 triệu tấn/năm (60% đạt tiêu chuẩn quốc tế), rau đạt xấp xỉ 3 triệu tấn, hoa trên 4,5 tỷ cành, sầu riêng 300.000 tấn, thanh long 578.000 tấn, cùng hệ thống nuôi trồng thủy sản nước lạnh như cá tầm, cá hồi lớn nhất cả nước.

Tỉnh đã hình thành 428 chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ với 47.590 hộ tham gia, đưa tỷ lệ sản phẩm tiêu thụ qua hợp đồng liên kết đạt 55% tổng sản lượng. Sự kết nối giữa Lâm Đồng và Cần Thơ chính là sự bù trừ hoàn hảo về mặt sinh thái và chủng loại nông sản giữa xứ lạnh cao nguyên và vùng sông nước miền Tây.

Phân tích về “nút thắt” lưu thông nông sản, ông Nguyễn Văn Cương, Giám đốc Hợp tác xã Rau sạch Nguyễn Minh (Lâm Đồng) cho biết, người nông dân lâu nay vẫn trăn trở với câu hỏi "Trồng cây gì, bán cho ai?", trong khi các doanh nghiệp phân phối tại Cần Thơ lại khó tìm nguồn cung đạt chuẩn, ổn định. Nút thắt nằm ở chỗ hai bên chưa gặp nhau ở một "ngôn ngữ chung": ngôn ngữ của tiêu chuẩn, sản lượng cam kết và phương thức giao dịch hiện đại.

Từ đó, đại diện hợp tác xã kiến nghị cần chuyển mạnh từ chu trình truyền thống "sản xuất, thu hoạch, tìm người mua" sang chu trình thị trường: "nhu cầu thị trường, đơn hàng, kế hoạch sản xuất, tổ chức vùng nguyên liệu, cung ứng".

Theo: Thu Hiền/TTXVN